Gemeenteraadsverkiezingen 2026: dit willen partijen met het Amsterdamse onderwijs

Gemeenteraadsverkiezingen onderwijs

De gemeenteraadsverkiezingen staan voor de deur. De huidige partijen uit de gemeenteraad van Amsterdam hebben hun standpunten over onderwijs gepubliceerd. De meeste partijen besteden hier ruim aandacht en delen meerdere concrete maatregelen. Enkele partijen zijn een stuk beknopter, zoals JA21 en Forum voor Democratie.

Wat opvalt is dat veel partijen de huidige maatregelen om kansengelijkheid te bevorderen en het lerarentekort terug te dringen willen voortzetten. Toch zitten hier ook verschillen in tussen partijen. Zo wil de PvdA de Brede Brugklas Bonus bijvoorbeeld behouden, terwijl de VVD die wil afschaffen.

Over de Centrale Loting & Matching wordt verschillend gedacht. Zo wil JA21 de loting afschaffen en het CDA wil dat de loting transparanter wordt. De VVD geeft aan geen voorstander van de loting te zijn en vooral te willen inzetten op een betere afstemming tussen vraag en aanbod.

PvdA: We houden de nalatenschap van Marjolein Moorman in ere

De PvdA heeft een uitgebreid programma voor onderwijs in Amsterdam. De partij benoemt hierbij concrete maatregelen voor investeren in gelijke kansen, het bestrijden van het lerarentekort, onderwijs als emancipatiemotor, schoolveiligheid, leesbevordering en het behoud van studenten voor de stad.

Een greep uit concrete maatregelen die de partij formuleert:

• Investeren in kinderen met een ongunstige startpositie: ongelijk investeren in gelijke kansen overstijgt stadsdeelgrenzen.
• Ongedocumenteerde kinderen gaan in Amsterdam gewoon naar school.
• Uitbreiden Amsterdamse Familiescholen.
• Er komt een lerarencampus met tachtig betaalbare woningen voor Amsterdamse onderwijzers.
• De grotestedenbonus wordt voortgezet: een extra beloning die hoger uitvalt voor leraren op scholen met veel leerlingen waar het risico op onderwijsachterstanden groot is.
• Behoud van de Brede Brugklas Bonus voor middelbare scholen.
• 1 juli wordt een nationale feestdag: scholen roosteren deze dag vrij of vullen die in met een Keti Kotiprogramma.
• Via het Amsterdamse Stagepact MBO wordt stagediscriminatie en stagemisbruik aangepakt, is er voldoende aanbod van goede stages en wordt er gestreefd naar fatsoenlijke stagevergoedingen.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van de PvdA (bladzijde 67 tot en met 83).

GroenLinks: Klasse onderwijs

Ook GroenLinks heeft een uitgebreid onderwijsprogramma, waarbij de focus ligt op kansengelijkheid, talentenontwikkeling van kinderen en diversiteit.

Een greep uit de maatregelen die de partij formuleert:

• Natuureducatie voor ieder kind.
• Als er geld wordt geïnvesteerd in onderwijs, wordt steeds gekeken waar dit het hardste nodig is.
• Het aanpakken van achterstallig onderhoud aan schoolgebouwen en renovatie.
• Investeren in het speciaal onderwijs waarbij het lerarentekort en de wachtlijsten worden teruggedrongen.
• Zorgdragen voor thuiszitters die geen onderwijs kunnen volgen. Deze kinderen en jongeren krijgen een aanbod aan thuisonderwijs, digitaal onderwijs en tijdelijke groepsactiviteiten, als mogelijke overbrugging naar terugkeer in het regulier onderwijs.
• Elke mbo-opleiding krijgt een stagebureau.
• Gendergelijkheid in opleidingen.
• Alle nieuwkomers in de opvang krijgen gratis toegang tot taalonderwijs.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van GroenLinks (bladzijde 74 tot en met 76).

D66: Het gouden lerarenticket

D66 formuleert verschillende maatregelen voor leraren, scholen en onderwijs en studenten.

De voornaamste maatregel is ‘het gouden lerarenticket’ om leraren aan te trekken en te behouden voor het Amsterdamse onderwijs. Dit houdt in dat leraren:

• Hun opleiding vergoed krijgen.
• Tijdens hun studie gegarandeerd een stageplek hebben.
• Na hun studie gegarandeerd een baan hebben.
• Na hun studie voorrang krijgen op een betaalbare huurwoning.

Andere maatregelen uit het verkiezingsprogramma zijn:

• Leraren die op scholen werken met veel kinderen met een zwakkere sociaaleconomische status, krijgen meer betaald, hebben kleinere klassen en hoeven minder uren te werken.
• Alle scholen hebben een rijke schooldag met onderwijs, gezonde voeding, buitenschoolse opvang, sport, cultuur, en muziek.
• De voorschool blijft voor alle kinderen vanaf twee jaar bestaan.
• Er worden 7.500 studentenwoningen gebouwd voor 2040 in de Amsterdamse regio. Er wordt ingezet op méér studentenhuizen met gedeelde voorzieningen, in plaats van studio’s.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van D66 (bladzijde 39 tot en met 42).

VVD: Onderwijs en meedoen in Amsterdam

De VVD formuleert verschillende maatregelen, met specifieke aandacht voor vrije schoolkeuze, integratie en duurzame schoolgebouwen. Wat opvalt is dat VVD niets schrijft over het verder terugdringen van het lerarentekort.

Acht maatregelen uit het programma:

• De VVD is geen voorstander van loting, het belangrijkste is dat scholen waar veel vraag naar is, moeten kunnen uitbreiden.
• De brede brugklas kan een instrument zijn om kinderen op nog redelijk jonge leeftijd extra kansen te geven. De gemeente moet echter neutraal zijn en geen specifieke onderwijsstromingen bevoordelen. Daarom stoppen we met het extra subsidiëren van brede brugklassen.
• Investeren in moderne, veilige en duurzame schoolgebouwen.
• Een actieve aanpak van pesten.
• We verwachten van mensen die hier komen dat ze zich weten te verhouden tot de Amsterdamse norm, en stellen daarom strenge eisen aan taalniveau, en besteden verplicht aandacht bij inburgering aan racisme en discriminatie, de Holocaust en het tegengaan van antisemitisme, homofobie, andere vormen van intolerantie, en het beschermen van vrouwenrechten.
• Geen thuisblijvers bij Paarse Vrijdag, of een weigering om onderwijs over seksuele diversiteit te geven. Iedereen doet hieraan mee. Wanneer scholen hier niet aan voldoen, kunnen ze hun gemeentelijke subsidie verliezen en/of wordt de leerplicht ingeschakeld.
• Op scholen wordt Nederlands gesproken.
• Alle Amsterdamse basisscholen worden verplicht hun leerlingen van groep 7 en 8 minimaal één keer mee te nemen naar het Holocaustmuseum, want alle Amsterdammers zowel oud als nieuw, horen de geschiedenis van de stad te kennen.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogrammavan de VVD (bladzijde 22 tot en met 23).

PvdD: Een leven lang ontplooien

De PvdD richt zich in haar programma op inclusief en toegankelijk onderwijs met veel aandacht voor kunst en cultuur. Een greep uit de maatregelen die de partij formuleert:

• Er wordt gezocht naar manieren om het lerarentekort verder in te perken. Zo behouden leraren hun voorrangsstatus op de woningmarkt en wordt er gekeken of scholen, met minder leerlingen dan de opheffingsnorm, zouden kunnen fuseren met nabijgelegen scholen.
• De gemeente investeert in het tegengaan van onderwijssegregatie, bijvoorbeeld door extra zorgteams op kwetsbare scholen, verhoogde inzet van schoolmaatschappelijk werkers, maatschappelijke convenanten tussen scholen en de verlengde schooldag.
• Een helder en eerlijk aanmeldbeleid bij scholen zorgt ervoor dat alle kinderen in Amsterdam een gelijke kans op goed onderwijs hebben.
• De gemeente stimuleert scholen en biedt financiële ondersteuning om groene schoolpleinen te realiseren waar kinderen vrij kunnen spelen. Als er plek is komt er een schoolmoestuin.
• Veel van de problemen in onze maatschappij, zoals onze slechte omgang met dieren, zinloos geweld en vandalisme komen door een gebrek aan empathie. De gemeente stimuleert programma’s die compassie bij kinderen verhogen.
• Er komen gezonde schoolkantines met gratis biologisch fruit en een plantaardige schoollunch. De schoolmelkregeling stopt.
• Amsterdam investeert in sport, zwemlessen, cultuur, muziekonderwijs en onafhankelijke natuur- en duurzaamheidseducatie. Kinderen leren ook repareren en hergebruiken, zodat zij anders leren omgaan met spullen en grondstoffen.
• Amsterdam ondersteunt scholieren die een Gender & Sexuality Alliance (GSA) willen opstarten.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van de PvdD (bladzijde 69 tot en met 72).

Volt: We geven de jeugd de toekomst

Volt heeft een breed programma met voorstellen voor onder andere het bestrijden van het lerarentekort, voorzieningen voor jonge kinderen, duurzame en gezonde scholen en leer- en werktrajecten voor mbo-studenten.

Een greep uit de maatregelen die de partij formuleert:

• Doorgaan met de maatregelen in de Lerarenagenda 2023-2027. Hierbij is extra aandacht voor het opleiden van zij-instromers, het aanpakken van de werkdruk onder (startende) leraren, het inzetten van ondersteunend personeel en het behoud van voorrang op huurwoningen en financiële tegemoetkoming van reiskosten. Ook is er steun voor de (grootstedelijke) toelage op het salaris.
• Het organiseren van gezonde maaltijden in het primair en voortgezet onderwijs, door met partijen afspraken te maken over het beschikbaar stellen van voedsel dat anders wordt weggegooid.
• Om de toegang te verbeteren, wordt er een haalbaarheidsonderzoek gedaan naar de mogelijkheden om de voorscholen voor maximaal zestien uur per week gratis te maken voor ouders met een Stadspas.
• Leerlingen kunnen hun taalvaardigheidsachterstanden het beste inhalen in de reguliere schooltijd. Daarom wordt er extra geïnvesteerd in onderwijsassistenten en zomerscholen.
• Per stadsdeel en stadsgebied wordt een thuiszittersregisseur aangesteld om het thuiszitten terug te dringen.
• De Amsterdamse Familie School wordt uitgebreid naar meer scholen in het primair en voortgezet onderwijs.
• Duurzame energieopwekking wordt de standaard bij nieuwbouw en renovatie van scholen.
• In navolging van het Amsterdamse Stagepact MBO sluit de gemeente samen met bedrijven, scholen en maatschappelijke organisaties een breder Vakmanschapspact, waarin afspraken worden gemaakt over leer- en werktrajecten.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van Volt (bladzijde 64 tot en met 71).

Bij1: Dekoloniseer het Nederlandse onderwijs

Bij1 richt zich in het programma met name op het bevorderen van kansengelijkheid, het aanpakken van institutioneel racisme en het verder terugdringen van het lerarentekort.

Een greep uit de maatregelen die de partij formuleert:

• De gemeente stelt een onderzoek in naar institutioneel racisme, discriminatie en achterstelling van leerlingen, leraren, onderwijspersoneel en bestuurders bij onderwijsinstellingen in Amsterdam
• Elke onderwijsinstelling moet een inclusief integriteitsbeleid hebben met onderwerpen als veiligheid en uitsluitingsmechanismen. Hierbij staat ketensamenwerking centraal, met onder andere de anti-discriminatievoorzieningen, het College voor de Rechten van de Mens en de gemeenten.
• De gemeente bepleit bij schoolbesturen een onderwijscontract tussen (voor)school, opvoeders en kinderen (als zij al kunnen mee tekenen). In dat contract worden rechten en plichten van beide partijen vastgelegd.
• De gemeente biedt via een onafhankelijk instituut een bindende second opinion voor schooladviezen, en een klachtenloket voor structurele achterstelling, racisme en discriminatie in het onderwijs.
• Testen op hoogbegaafdheid, autisme spectrum stoornissen (ASS) en neurodivergentie worden toegankelijk en betaalbaar voor iedereen.
• Gratis openbaar vervoer voor scholieren op het voortgezet onderwijs en het mbo. Afstand en bereikbaarheid mogen geen belemmering vormen voor de keuze voor een school.
• Er wordt vanuit de gemeente (financiële) steun en begeleiding aangeboden om LHBTQ+-acceptatie te verbeteren, het pesten van LHBTIQ+-jeugd aan te pakken en meer te letten op huiselijk geweld bij deze jongeren.
• Extra subsidie en bonussen voor leraren op scholen met lerarentekorten.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van BIJ1.

SP: Iedereen aan het leren

SP heeft een minder omvangrijk programma voor onderwijs dan de meeste andere partijen.

Een greep uit concrete maatregelen die de partij formuleert:

• Het OV in Amsterdam is voor iedereen gratis.
• Een gratis publiek alternatief voor bijles.
• Scholen die kiezen voor gezonde maaltijden, zodat elk kind met een volle maag aan het leren kan, krijgen extra steun.
• Scholen die aanspraak willen maken op hulp of subsidie van de gemeente mogen niet langer jongeren uitsluiten op basis van bijvoorbeeld hun levensovertuiging of seksuele oriëntatie. Ook mag kinderen niet gevraagd worden de richting van de school te onderschrijven.
• Er wordt vol ingezet op brede scholengemeenschappen met drempelloze opstroom: er worden geen categorale scholen meer gebouwd.
• De leeftijd voor de voorschool blijft op twee jaar, omdat voorscholen de jongste Amsterdammers kunnen bijbrengen wat ze van huis uit niet mee kunnen krijgen.
• De gemeente Amsterdam zorgt zonder voorwaarden voor toegang tot werk, onderwijs en voorzieningen voor iedereen, dus ook voor ongedocumenteerden.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van SP (bladzijde 14).

Ja21

Ja21 heeft ook een beperkter programma voor onderwijs dan de meeste andere partijen.

De vier maatregelen die in het programma worden genoemd:

• Amsterdam stopt met de Centrale Loting & Matching.
• Er wordt ingezet op het vraaggestuurd aanbod van scholen. Populaire scholen mogen groeien, impopulaire scholen moeten verbeteren of krimpen.
• Er moet extra aandacht komen voor voldoende koeling en ventilatie in oude schoolgebouwen, zodat kinderen zich goed kunnen concentreren in de schoolgebouwen.
• 1 miljoen euro extra voor taalonderwijs.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van JA21 (bladzijde 14).

DENK: Onderwijs voor iedereen

DENK zet sterk in op het bevorderen van kansengelijkheid. De zeven maatregelen die de partij voorstelt:

• Gratis bijles voor elk kind uit achtergestelde wijken.
• Een studiezaal in elke buurt.
• Gratis ontbijt voor scholieren.
• Investeren in het zelfvertrouwen van kinderen uit achtergestelde wijken. Onder andere door scholen op te laten trekken met rolmodellen.
• Verbeteren van de basisvaardigheden.
• Pestgedrag actiever bestrijden.
• Het lerarentekort tegengaan. Onder andere door woonurgentie voor leraren, een extra toelage op salarissen voor leraren die op scholen werken waar de tekorten het grootst zijn. En nieuwe en oude leraren die goed bekend zijn met een buurt stimuleren om terug te komen.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van DENK (bladzijde 40 tot en met 43).

CDA: Een stad die investeert in onderwijs, jeugd en zorg, investeert in haar toekomst

Het CDA combineert in het verkiezingsprogramma de terreinen van onderwijs, jeugd en zorg.

Een greep uit de concrete maatregelen:

• Investeren in veilige, frisse en duurzame schoolgebouwen en verbeteren van de verkeersveiligheid rondom scholen.
• Scholen in kwetsbare buurten extra ondersteunen, zodat alle kinderen gelijke kansen krijgen.
• Het onderwijs aantrekkelijker maken voor leraren: continuering van de grootstedelijke lerarenbonus van duizend euro, voorrang op sociale huurwoningen en parkeermogelijkheden bij scholen. In gebieden met lerarentekort worden ook gepensioneerde, gekwalificeerde docenten ingezet als invallers. De bouw van de lerarencampus op IJburg is een goede stap om leraren te binden aan de stad.
• Het ondersteunen van mbo-studenten met extra begeleiding om zo vroegtijdig schooluitval te voorkomen.
• Er wordt gekeken hoe het voortgezet onderwijslotingssysteem transparanter kan voor ouders. Het is belangrijk dat scholen tijd en middelen vooral aan onderwijs besteden in plaats van aan marketing en communicatie.
• Het versterken van de verbinding tussen scholen en de samenleving: leerlingen doen mee aan projecten zoals ‘Politiek in een Dag’ en ontwikkelingsinitiatieven tot betrokken burgers.
• Investeren in toegankelijke scholen en schoolpleinen, want alle kinderen en ouders moeten welkom zijn op alle scholen.
• Het stimuleren van maatschappelijke diensttijd door jaarlijks vijfduizend leerlingen actief te betrekken bij projecten die de samenleving versterken, met gegarandeerde financiering.

Lees voor het gehele onderwijsprogramma het verkiezingsprogramma van het CDA (bladzijde 41 tot en met 42).

Forum voor Democratie

De partij Forum voor Democratie (FvD) heeft een beperkter programma voor onderwijs dan de meeste andere partijen. De partij schrijft dat ze ruimte wil bieden aan nieuwe onderwijsinitiatieven die aansluiten bij de behoeften van ouders en kinderen. Dit kan ook gaan om initiatieven die buiten de gebaande paden treden:

• Wij maken ruimte voor de vestiging en uitbreiding van nieuwe onderwijsinitiatieven, zodat ouders keuzevrijheid houden en onderwijs dichtbij blijft.
• Gemeentelijke middelen worden uitsluitend ingezet voor neutrale, leeftijdsadequate en breed gedragen onderwijs- en jeugdactiviteiten. De gemeente organiseert, subsidieert of faciliteert geen programma’s voor kinderen met een ideologische of activistische insteek.