Wat leert mijn kind in groep 4?

Geplaatst door Rosalie Anstadt op 8 mei 2020
Wat een kind in groep 4 leert is verdeeld over kernvakken en vakken gericht op brede ontwikkeling. Kernvakken in groep 4 zijn: lezen, schrijven, spellen en rekenen. Vakken gericht op de brede ontwikkeling zijn oriëntatie op jezelf en de wereld, kunstzinnige oriëntatie en bewegingsonderwijs. De lesstof in groep 4 bouwt voort op de lesstof uit groep 3 en bereidt kinderen voor op de lesstof in groep 5. Zo ontstaat er een doorgaande leerlijn.

Doorgaande leerlijn: van groep 3 naar groep 4

De overheid heeft voor ieder verplicht vak – Nederlands, Engels, rekenen, oriëntatie op jezelf en de wereld, kunstzinnige oriëntatie en bewegingsonderwijs – kerndoelen vastgesteld. De kerndoelen beschrijven globaal wat een school tot en met groep 8 in elk geval moet aanbieden aan de leerling. Dit is vastgelegd in het Besluit vernieuwde kerndoelen WPO.

SLO (Stichting Leerplanontwikkeling) heeft de kerndoelen voor de groepen 1 tot en met 8 van de basisschool uitgewerkt in leerlijnen. Een leerlijn geeft aan wat er per leerjaar wordt behandeld. Ook geeft het aan wat behandeld moet zijn voordat een volgende stap kan worden gezet.

Een kind kan bijvoorbeeld pas de tafels leren (vermenigvuldigen) als het cijfers kan herkennen en schrijven. En een kind kan pas begrijpend lezen als het technisch leesniveau voldoende is. Kerndoelen en leerlijnen helpen een school een doorgaande lijn te bieden voor de ontwikkeling van kinderen.

Een school mag overigens zelf bepalen hoe ze de vakken aanbiedt (didactiek) en welk lesmateriaal (methode) ze hiervoor gebruikt. Hierdoor kan de invulling per school verschillen.

Technisch lezen

In groep 4 blijven kinderen hun technische leesvaardigheid (verklanken van woorden en zinnen) verder ontwikkelen. Gemiddeld genomen hebben kinderen halverwege groep 4 AVI-niveau M4 en aan het einde van groep 4 AVI-niveau E4.

Voor deze niveaus geldt dat de gemiddelde lengte van woorden en zinnen toeneemt en dat het taalgebruik en de verhaallijnen complexer worden. Kinderen breiden in groep 4 hun leeswoordenschat uit. Daarnaast gaat hun leessnelheid omhoog omdat het lezen steeds meer geautomatiseerd gaat. Ook leren ze verschillende technieken om een tekst op toon en ritme voor te lezen.

In dit overzicht van Tule SLO is de leerlijn technisch lezen voor de groepen 1 tot en met 8 uitgewerkt.

Begrijpend lezen

Vanaf groep 4 verschuift de aandacht van technisch lezen steeds meer naar vloeiend en vlot lezen met begrip. Bij begrijpend lezen gaat het om het zien en begrijpen van verbanden tussen woorden en zinnen.

Waar gaat de tekst over? Om wat voor een soort tekst gaat het? Is het een brief, kookrecept, of fictief verhaal? Wat is het doel van de tekst: amuseren, informeren? Om dit soort vragen te kunnen beantwoorden leren kinderen verschillende leesstrategieën, zoals:

  • Achterhalen wat het onderwerp van een tekst is. Kijk bijvoorbeeld naar de titel, of de illustraties en activeer je voorkennis.
  • Het koppelen van verwijswoorden aan antecedenten. ‘Ze’ verwijst bijvoorbeeld naar ‘de kinderen’.
  • Het afleiden van informatie uit een tekst. Bijvoorbeeld de betekenis van een moeilijk woord uit de context afleiden.
  • Onderscheid maken tussen verschillende teksten, zoals: fictieve teksten, nieuwberichten en kookrecepten.

Spelling in groep 4

In groep 4 leren kinderen naast klankzuivere woorden ook niet-klankzuivere woorden spellen. Klankzuivere woorden zijn woorden die je net zo schrijft als je ze uitspreekt, zoals: ‘maan’, ‘vis’ en ‘pop’.

Voor woorden die niet klankzuiver zijn gelden meer complexe spellingregels. Zo leren kinderen in groep 4 dat je schip, school en schat altijd met -sch- schrijft in plaats van met -sg-. En in plaats van bir (zo spreek je het woord uit) schrijf je beer.

De volgende spellingcategorieën leren kinderen in groep 4:

  • Woorden met vaste tekencombinaties: -sch-, -ng/nk-, -eer/oor/eur-, -ai/ooi/oei-, -eeuw/ieuw/uw
  • Medeklinkerclusters: -schr-, -mst, -cht
  • ‘Weetwoorden’: ei/ij, au/ou, c/k, g/ch
  • Woorden met een stomme -e- (-bakje- klink als ‘bakju’, -begin- klinkt als ‘bugin’)
  • Open/gesloten lettergrepen (kopen/koop)
  • Toepassing interpunctie: hoofdletter, punt, vraagteken, uitroepteken

Rekenen in groep 4

In groep 4 breiden kinderen hun rekenvaardigheden uit groep 3 verder uit. Zo leren zij optellen en aftrekken met grotere getallen en oefenen ze bij het klokkijken met kwartieren. Ook krijgen kinderen in groep 4 nieuwe rekenonderdelen aangeboden, zoals de tafels (vermenigvuldigen) en redactiesommen (verhaaltjessommen).

Een globaal overzicht van de lesstof rekenen in groep 4 (dit kan per school en rekenmethode enigszins verschillen):

  • Automatiseren optellen en aftrekken tot en met twintig
  • De telrij tot honderd
  • Optellen en aftrekken tot honderd
  • Splitsen
  • Redactiesommen
  • Meten en wegen: inzicht in onder andere centimeter, kilogram en liter
  • Klokkijken: hele uren, halve uren en kwartieren
  • Geld: onder andere munten kunnen koppelen aan een geldbedrag, rekenen met muntgeld en briefgeld tot en met honderd euro, introductie van het euroteken
  • Kalender: dagen en datums
  • Tafels

Thuis oefenen met taal en rekenen voor groep 4

Ieder kind ontwikkelt zich in zijn eigen tempo. Bovendien kan een kind zich per vakgebied verschillend ontwikkelen. Het ene kind gaat bijvoorbeeld met grote sprongen vooruit met lezen en zit halverwege groep 4 al op AVI-niveau E5 (eind groep 5), maar heeft wat meer moeite met rekenen. Of andersom. De leerkracht volgt deze ontwikkelingen en past het onderwijs daarop aan.

Soms adviseert de leerkracht ouders om ook thuis met hun kind te oefenen met taal en/of rekenen. Bijvoorbeeld wanneer het leestempo van een kind omhoog moet, dan kan de leerkracht ouders aanraden om dagelijks samen met hun kind te lezen. Of als een kind moeite heeft met optel- en aftreksommen onder de twintig, dan kunnen ouders thuis door veel te herhalen helpen met het automatiseren (kennis of vaardigheden ophalen zonder lang nadenken).

In groep 4 maken kinderen kennis met de tafels. Eerst leren zij inzicht te krijgen in het principe van vermenigvuldigen. Daarna moeten zij de tafels uit hun hoofd leren. De meeste rekenmethodes starten met de tafels één tot en met vijf en tien. Vaak krijgen kinderen de opdracht van school om thuis te oefenen met de tafels. Dit kan mondeling met een ouder, maar er bestaan ook leuke online spellen waarmee kinderen de tafels kunnen oefenen.

Tip: in groep 4 is dagelijks vijftien minuten thuis oefenen meestal voldoende.

Vier websites met gratis online oefenmateriaal voor leerlingen uit groep 4:

  • Avi-lezen.nl: korte verhalen voor kinderen, ingedeeld op AVI-niveau. Informeer bij de leerkracht naar het niveau van uw kind, zodat het met het juiste materiaal oefent.
  • Leestrainer.nl: spellen voor onder andere lezen, rekenen, spelling, schrijven en woordenschat
  • Gynzykids.com: reken- en taalspellen
  • Rekenen-oefenen.nl: rekensommen per thema, zoals: splitsen en klokkijken

Drie websites met gratis werkbladen voor leerlingen uit groep 4:

  • Redactiesommen.nl: ‘verhaaltjes-sommen’ rekenen.
  • Sommenprinter.nl: sommen per thema, zoals: optellen en aftrekken tot twintig en lezen en schrijven van getallen tot honderd.
  • Taal-oefenen.nl: werkbladen voor spelling, schrijven, letters en klanken

Tafels oefenen:

Oriëntatie op jezelf en de wereld

Naast de hoofdvakken – lezen, schrijven, spellen en rekenen – krijgen kinderen in groep 4 oriëntatie op jezelf en de wereld. Dit is een verzamelnaam voor de volgende vakken: aardrijkskunde (ruimte), geschiedenis (tijd), natuur & techniek en mens & samenleving. Kinderen krijgen vanaf zes jaar steeds meer interesse in de wereld om hen heen. Het wereldbeeld van kinderen is op deze leeftijd vrij geordend. Ze zijn nieuwsgierig naar wat er in de wereld gebeurt, maar zijn nog niet snel van slag.

Dit verandert pas rond het achtste levensjaar, wanneer het wereldbeeld van duidelijk geordend naar groter –en daarmee ook onoverzichtelijker – verandert.

In groep 4 leert een kind de wereld verder verkennen. Er komen veel onderwerpen aan bod, zoals: begrippen van tijdsaanduiding (verleden, toekomst, jong oud), het eigen lichaam, bouw en voortplanting van planten en dieren en godsdienstige feesten.

In dit overzicht van Tule SLO staan de kerndoelen en uitgewerkte leerlijnen voor ‘oriëntatie op jezelf en de wereld’ in de groepen 3-4.

Kunstzinnige oriëntatie

In groep 4 krijgen kinderen ook het vak kunstzinnige oriëntatie. De school besteedt aandacht aan: beeldend, dans, drama, muziek en cultureel erfgoed. Zo leren kinderen lichaamsvormen van mensen en dieren ruimtelijk weergeven. Ook leren zij de maat en het ritme spelen bij liedjes.

In dit overzicht van Tule SLO staan de kerndoelen en uitgewerkte leerlijnen voor ‘kunstzinnige oriëntatie’ in de groepen 3-4.

Bewegingsonderwijs

Tot slot krijgen kinderen in groep 4 het vak bewegingsonderwijs. Ze leren verschillende bewegings- en spelvormen ervaren en uitvoeren, zoals koprollen op een horizontaal verhoogd vlak, touwzwaaien vanaf een verhoging en landen op een landingsvlak en zittend skateboarden vanaf een schuin vlak. Ook helpen zij de leerkracht met het klaarzetten van het materiaal en leren zij een eigen regelovertreding kenbaar maken.

In dit overzicht van Tule SLO staan de kerndoelen en uitgewerkte leerlijnen voor ‘bewegingsonderwijs’ in de groepen 3-4.

Soms krijgen kinderen bewegingsonderwijs van een vakspecialist (iemand die de Academie voor Lichamelijk Opvoeding heeft afgerond). In andere gevallen krijgen kinderen bewegingsonderwijs van een groepsleerkracht met een zogeheten ‘brede bevoegdheid’ (aanvullende opleiding of Pabo oude stijl).

In dit artikel van de PO-Raad (de sectororganisatie voor het primair onderwijs) staat meer informatie over bevoegdheid binnen het bewegingsonderwijs.