Hoe stroom ik door van vmbo naar havo?

Geplaatst door Kaja Sariwating op 22 november 2020
Het havo bereidt leerlingen voor op een opleiding in het hoger onderwijs. Het havo is niet voor iedere vmbo-leerling geschikt. Voor de doorstroom van vmbo naar havo geldt een extra vak als doorstroomvoorwaarde. Als je hieraan voldoet, dan geldt het wettelijke doorstroomrecht. Havo-scholen stellen aanvullende voorwaarden of weigeren je toelating tot het havo als je hier niet aan voldoet. Dit is toegestaan. Scholen kunnen subsidie aanvragen om vmbo’ers bij te spijkeren voor een betere doorstroom naar het havo.

* Meer informatie over het vakkenpakket op het havo is te vinden in het artikel Welke vakken krijg je op het havo?

Vmbo geen vooropleiding voor havo

Het vmbo bereidt leerlingen in principe voor op het mbo. Voor leerlingen die vmbo-gl, vmbo-t of mavo volgen, bestaat de mogelijkheid om na het diploma door te stromen naar het havo. Scholen en verschillende afdelingen op één school werken samen om potentiële leerlingen en hun ouders goed te informeren over de aansluiting op het havo en eventuele obstakels. Het havo is niet voor elke leerling geschikt, maar de keuze om door te stromen is aan de scholier zelf. 

Extra vak, recht op toelating

Vmbo-leerlingen die door willen stromen naar de havo, moeten geslaagd zijn voor het eindexamen met de gekozen profielvakken en een extra vak die samen het eindexamen vormen (art. 27a lid 2 WVO jo. art. 10 lid 1 en 2  Inrichtingsbesluit WVO). Het extra vak levert een doorstroomrecht op. In de praktijk zijn er grote verschillen, omdat scholen verschillende vakken aanbieden en het extra vak afhankelijk is van je gekozen profiel. Het kan bijvoorbeeld gaan om (art. 10 lid 1 onder c en d en lid 2 onder a en b Inrichtingsbesluit WVO).

  • wiskunde
  • economie
  • Spaans
  • Frans
  • natuur- en scheikunde 1
  • maatschappijkunde
  • beeldende vorming
  • Duits
  • informatietechnologie

Het extra vak kan geen beroepsgericht vak zijn. Een vak dat je volgt op een hoger niveau volgt telt wel als extra vak, mits je dat vak ook met een voldoende hebt afgerond (art. 10 lid 1 onder c en d en lid 2 onder a en b Inrichtingsbesluit WVO).

Geen plek, weigering toch mogelijk

Scholen weigeren een scholier soms als er geen plek is. Dit is toegestaan (art. 24a lid 1 onder a sub 1 WVO). De weigering mag niet samenhangen met kennis, vaardigheden of leerhouding van een scholier of het feit dat je instroomt. Het aantal vastgestelde klassen moet simpelweg vol zijn. In de schoolgids staat het percentage scholieren dat doorstroomt naar een hoger leerjaar. Op deze manier kan je achterhalen hoeveel scholieren ieder schooljaar doorstromen en hoeveel plek er ongeveer is. Vraag het na bij de mentor of decaan als je wilt weten hoeveel klassen en plekken er op het vwo zijn. Soms kan je het terugvinden in de schoolgids of op de website van de school.

Keuze voor extra vak, stof zelf inhalen

Het moment om de keuze te maken voor een extra vak is in principe aan het einde van het derde leerjaar. Het is ook mogelijk om deze beslissing nog uit te stellen. Dit betekent wel dat je de gemiste leerstof van dat extra vak later inhaalt. 

Geen extra vak, harde eisen voor toelating

Vroeger hanteerden scholen vaak een 6,8 als gemiddeld eindcijfer van leerlingen als toelatingseis. De cijfereis vervalt voor scholieren die voldoen aan het extra vak. Scholen hanteren eigen toelatingsregels voor leerlingen die niet aan de wettelijke doorstroomeis voldoen. Dit is toegestaan. In theorie mogen scholen dit helemaal zelf bepalen. Het kan een gemiddeld eindcijfer als eis zijn. Andere mogelijke regels zijn:

  • een positief advies van de vakdocenten
  • een gemiddeld cijfer van minimaal 6,8 voor Nederlands, Engels en Wiskunde
  • een intake-gesprek en motivatiebrief
  • een aanvullende toets voor een extra vak dat in havo-4 onderdeel uitmaakt van het onderwijsprogramma, maar de leerling op het vmbo niet heeft gevolgd
  • het volledige uitsluiten van scholieren zonder extra vak

Toelatingsregels voor doorstromen zonder extra vak? Kijk in de schoolgids!

Er is een wettelijke regeling voor de overgang van vmbo naar havo. De regels voor doorstromen zonder extra vak worden door de school zelf opgesteld. Als de school regels opstelt, dan gelden deze regels voor alle scholieren. De medezeggenschapsraad praat hier daarom over mee. Ben je van plan om door te stromen? Lees dan zo vroeg mogelijk, het liefst al in de onderbouw, hoe dit op jouw eigen school is geregeld of op de website van de school waar je mogelijk naartoe wilt.

Het blijft voor scholen mogelijk om helemaal geen voorwaarden te stellen aan de doorstroom. Kijk daarom altijd in de schoolgids hoe het precies is geregeld op de school waar je naartoe wilt.

Doorstroom vmbo, geen gevolgen voor zittenblijven

De regels voor zittenblijven in havo-4 zijn voor alle leerlingen gelijk  (art. 14a Inrichtingsbesluit WVO). Het kan zijn dat de school beslist dat je toch blijft zitten. Dit is toegestaan, bijvoorbeeld vanwege te lage cijfers of te veel onvoldoendes. De school mag alleen geen zwaardere regels hanteren, omdat je een stapelaar bent.

Scholen die in havo-4 of vwo-5 nu nog regels voor zittenblijven hanteren waarin onderscheid tussen leerlingen wordt gemaakt op basis van de schoolsoort die zij eerder volgden, zullen hun beleid moeten aanpassen.

Vakkenpakket al gekozen, oude regels in schooljaar 2020-2021

De doorstroomeis pakt voor sommige scholieren ongunstig uit. Sommige scholieren die in schooljaar 2020-2021 eindexamen afleggen hebben bewust gekozen om geen extra vak te doen, maar hadden wel de ambitie om door te stromen naar het havo. Op sommige scholen was dit ook mogelijk, omdat de eigen toelatingsregels dat toestonden. Voor deze scholieren wordt een uitzondering gemaakt en geldt het extra vak als doorstroomeis niet. De havo-school moet in dit geval de oude toelatingsregels hanteren (Nota van toelichting Besluit van 5 juni 2020 tot wijziging van het Inrichtingsbesluit WVO en het Inrichtingsbesluit WVO BES in verband met onder meer de vaststelling van een voorwaarde voor doorstroom naar havo).

Bijspijkerprogramma’s voor doorstromers

Op basis van een subsidieregeling kunnen vmbo-scholen sinds 2017 een subsidie ontvangen voor de ontwikkeling en uitvoering van een programma waarin zij leerlingen in het laatste jaar van het vmbo voorbereiden en begeleiden bij de overstap naar havo-4. Sinds 2017 zijn 537 doorstroomprogramma’s vmbo-havo gesubsidieerd. Deze regeling loopt in ieder geval door tot 2022. Vraag na op jouw school welke mogelijkheden er zijn om bijgespijkerd te worden.

Geen plek, weigering mogelijk

Scholen weigeren een scholier soms als er geen plek is. Dit is toegestaan (art. 24a lid 1 onder a sub 1 WVO). De weigering mag niet samenhangen met kennis, vaardigheden of leerhouding van een scholier of het feit dat je instroomt. In de schoolgids staat het percentage scholieren dat doorstroomt naar een hoger leerjaar. Op deze manier kan je achterhalen hoeveel scholieren ieder schooljaar doorstromen en hoeveel plek er ongeveer is. Vraag het na bij de mentor of decaan als je wilt weten hoeveel klassen en plekken er op het vwo zijn. Soms kan je het terugvinden in de schoolgids of op de website van de school.

Beroepskansen na het havo

Zowel havo als vmbo leiden op tot een beroepsopleiding. Het havo bereidt leerlingen voor op een opleiding in het hoger beroepsonderwijs (hbo). Scholieren die diploma-stapelen vergroot je kansen op de arbeidsmarkt, dat wijzen de cijfers uit: 84% van de afgestudeerde hbo’ers tussen de 25 en 64 jaar heeft een baan; 77% van de afgestudeerde mbo’ers heeft een baan; 62% van alle mensen met een diploma vmbo of mbo-1 is werkzaam.

Cijfers doorstroom en slagingspercentage havo

In Nederland stromen jaarlijks ongeveer 8.000 leerlingen door naar het havo na het afronden van het vmbo. In Amsterdam zijn dat jaarlijks 200 stapelaars. Het slagingspercentage op het havo ligt lager ten opzichte van het vwo en het vmbo. Jaarlijks zakt tussen de 3% en 4% van de eindexamendeelnemers in het vmbo. Dit percentage ligt op 5% in het vwo. De groep die zakt voor het havo-eindexamen is 7%. Het is niet duidelijk of dit komt door de instroom vanuit het vmbo. Alle percentages zijn constant, gezien over de afgelopen jaren.

Meer informatie

Meer informatie over het vakkenpakket op het havo en doorstromen van havo naar vwo is te vinden op onze website:

[1] Cijfers over leerlingenstromen en uitstroom gediplomeerden in het voortgezet onderwijs zijn gebruikt. Bron: ‘Onderwijs in cijfers, 2017’ van OCW, DUO en CBS.