Wat is speciaal onderwijs?

Speciaal onderwijs is onderwijs voor kinderen met een handicap, chronische ziekte of stoornis. Deze kinderen krijgen in het speciaal onderwijs meer aandacht en ondersteuning dan in het gewone onderwijs. De overheid wil dat leerlingen vanuit het speciaal onderwijs waar mogelijk instromen in het gewone onderwijs. Een andere mogelijkheid is dat kinderen doorstromen naar een gewone vervolgopleiding.

Toelaatbaarheidsverklaring via samenwerkingsverband

De scholen voor speciaal onderwijs nemen samen met gewone scholen deel in het samenwerkingsverband voor passend onderwijs in de regio. Binnen de samenwerking spreken de scholen af welke leerlingen ze doorverwijzen naar het speciaal onderwijs. Voor deze leerlingen geeft het samenwerkingsverband een ‘toelaatbaarheidsverklaring’ af. Zo’n verklaring geeft recht op een plek in het speciaal onderwijs.

Clusters speciaal onderwijs

Het speciaal onderwijs bestaat uit 4 clusters:

  • Cluster 1: blinde, slechtziende kinderen. 
    Dit zijn scholen voor visueel gehandicapte kinderen of meervoudig gehandicapte kinderen die slechtziend of blind zijn. De meeste van deze kinderen gaan met speciale begeleiding naar het ‘reguliere’ (gewone) onderwijs. De overige bezoeken speciale scholen.
  • Cluster 2: dove, slechthorende kinderen.
    Cluster 2 bestaat uit scholen voor dove en slechthorende kinderen en voor kinderen met ernstige spraakmoeilijkheden of taalmoeilijkheden. De scholen zijn er ook voor kinderen met communicatieve problemen, zoals bij bepaalde vormen van autisme.
  • Cluster 3: gehandicapte en langdurig zieke kinderen.
    Dit zijn scholen voor leerlingen met lichamelijke of verstandelijke beperkingen. En voor langdurig zieke kinderen en leerlingen met epilepsie.
  • Cluster 4: kinderen met stoornissen en gedragsproblemen.
    Dit cluster bestaat uit scholen voor kinderen met psychiatrische stoornissen of ernstige gedragsproblemen. Ook scholen die verbonden zijn aan pedologische (kinderkundige) instituten vallen onder dit cluster.

Kerndoelen speciaal onderwijs

Kerndoelen van het basisonderwijs geven aan wat een kind aan het eind van de basisschool moet kennen en kunnen. Sinds 2009 geldt dit ook in het speciaal onderwijs. Daarnaast is er nog een aantal aangepaste doelen voor deze leerlingen. Dove en slechthorende leerlingen moeten bijvoorbeeld op een bepaald niveau de Nederlandse gebarentaal beheersen. En blinde en slechtziende leerlingen moeten zich bijvoorbeeld zelfstandig kunnen bewegen met een stok. Scholen mogen zelf bepalen hoe ze de doelen willen halen.

Voortgezet speciaal onderwijs

Leerlingen in het speciaal onderwijs (SO) gaan meestal na hun 12e naar het voortgezet speciaal onderwijs (VSO). Hier kunnen ze blijven tot hun 20e verjaardag. Het voortgezet speciaal onderwijs werkt met dezelfde clusters.

Ontwikkelingsperspectief leerlingen

Scholen voor (voortgezet) speciaal onderwijs moeten een zogeheten ontwikkelingsperspectief voor leerlingen vaststellen. De bedoeling is dat de school een kind helpt zijn mogelijkheden zo goed mogelijk te benutten. Op basis van het ontwikkelingsperspectief maakt de school een plan. In dat plan staat hoe de school toewerkt naar een passend door- of uitstroomprofiel. Dat kan zijn:

  • een diploma halen;
  • uitstroom naar werk;
  • uitstroom naar arbeidsmatige dagbesteding.