Wat zijn de gevolgen van ongeoorloofd verzuim?

Geplaatst door OCO op 10 december 2021
Ongeoorloofd verzuim is schoolverzuim waarvoor een leerling geen verlof of vrijstelling heeft gekregen. Als een leerling of student niet op school verschijnt of een les mist, onderneemt de school actie richting de ouders. De Onderwijsinspectie controleert of de school verzuim voldoende terugdringt. Ouders riskeren een boete als er sprake is van veel schoolverzuim. Vanaf een bepaalde leeftijd wordt actie ondernomen richting de leerling of student zelf. De leerling of student riskeert dan ook zelf de boete.

Verzuim zonder geldige reden

Voor een bezoek aan de tandarts of het ziekenhuis kan je verlof aanvragen. Je hoeft die periode dan niet naar school, omdat er een geldige reden voor is. Sommige leerlingen komen (tijdelijk) in aanmerking voor vrijstelling van de leerplicht. Ongeoorloofd verzuim is schoolverzuim waarvoor geen verlof of vrijstelling is verkregen. Spijbelen is daar het bekendste voorbeeld van.

Niet op school, school aan zet

Vrijstelling en verlof verloopt meestal via de schooldirectie. Verlof met een geldige reden is daardoor vooraf bekend. In principe moet de schooldirectie iedere vorm van ongeoorloofd verzuim melden. Daar valt dus ook regelmatig te laat komen onder of een lesuren missen. De schooldirectie stopt verzuim zo snel mogelijk door contact op te (laten) nemen met de ouders, leerling of student (Handleiding Leerplicht ).

De Onderwijsinspectie controleert of schooldirecties verzuim voldoende tegengaan (art. 16a lid 1 Lpw). Als een leerling of student niet op school verschijnt of een les mist, dan onderneemt de school actie richting de ouders of student. Het precieze moment verschilt per situatie.

Als een leerling op de basisschool een dag niet op school verschijnt, dan mag je verwachten dat er dezelfde dag contact wordt opgenomen met de ouders. De juf of meester ziet de leerlingen dagelijks en merkt dit al snel op.

Verzuim registreren, altijd verplicht

Iedere school registreert schoolverzuim. De Onderwijsinspectie verwacht dat scholen hiervoor een goed werkend systeem hanteren. De Onderwijsinspectie ziet hier daarop ook op toe.

Meldplicht vanaf 16 uren afwezigheid

Schoolverzuim mag de school melden bij de gemeente. Bijvoorbeeld als er zorgen zijn over het verzuimgedrag van een leerling of als de maatregelen van de school om het verzuim terug te dringen niet helpen. In sommige gevallen is de school verplicht om schoolverzuim te melden.

  • Basisscholen melden bij 16 klokuren ongeoorloofde afwezigheid;
  • Middelbare scholen melden bij 16 lesuren ongeoorloofde afwezigheid (mits dit lesuur korter dan of gelijk aan 60 minuten is). Als een lesuur meer dan 60 minuten bedraagt, wordt omgerekend naar klokuren en bij 16 klokuren gelijk gemeld;
  • MBO-instellingen melden bij 16 klokuren ongeoorloofde afwezigheid. Slechts in die gevallen waarin alle opleidingen zijn georganiseerd in lesuren, kan worden geteld met lesuren.

Onderzoek leerplichtambtenaar

Na een melding door de school controleert de leerplichtambtenaar of er een vrijstelling is verkregen. Als er geen vrijstelling is verkregen, dan wordt meteen onderzocht waarom de leerling of student niet naar school gaat. Meestal wordt er contact opgenomen met de ouders of verzorgers (art. 22 lid 1 Lpw). OCO adviseert om altijd eerlijk te zijn tegenover de leerplichtambtenaar om de situatie niet verder te laten escaleren.

Proces-verbaal

Ongeoorloofd schoolverzuim is een overtreding en daarmee strafbaar. Onderdeel van het onderzoek van de leerplichtambtenaar is om ervoor te zorgen dat alsnog zo snel mogelijk wordt voldaan aan de leerplicht. Als dat niet lukt, dan sluit de leerplichtambtenaar het onderzoek door een verslag op te stellen. Dit heet een proces-verbaal. Het proces-verbaal beschrijft de feiten, de bevindingen van de leerplichtambtenaar én wat de verdachte zelf heeft verteld (art. 22 lid 2 en 3 Lpw). Het proces-verbaal stuurt de leerplichtambtenaar naar het Openbaar Ministerie.

Jongeren vanaf 12 jaar worden soms zelf aangesproken op het schoolverzuim. Denk bijvoorbeeld aan leerlingen in de brugklas die tijdens de lestijd naar het centrum gaan en daarmee spijbelen. In zo’n geval wordt de leerling er zelf op aangesproken.

Openbaar Ministerie en kantonrechter

Het Openbaar Ministerie beoordeelt of iemand wordt vervolgd vanwege ongeoorloofd schoolverzuim. Dit gaat door middel van een dagvaarding waarin staat welke straf wordt geeist. De kantonrechter bepaalt uiteindelijk of iemand daadwerkelijk strafbaar is en welke straf daarbij past.

Richtlijn voor straffen vanwege ongeoorloofd verzuim

Er is een richtlijn voor straffen vanwege ongeoorloofd verzuim. In de tabel hieronder staan de voorgeschreven straffen en wie er wordt gedagvaard als een leerling of student niet bij een school is ingeschreven. Uitgangspunt is dat ouders of verzorgers worden vervolgd, tenzij de leerling of student al meerjarig is.

Tabel 1, straffen voor niet voldoen aan inschrijfplicht

Informatie afkomstig uit Richtlijn voor strafvordering strafrechtelijke aanpak schoolverzuim.
 VerdachteHoogte van straf
1e keerOuders of verzorgers, tenzij leerling of student al meerderjarig isGeldboete van minimaal € 750, altijd via dagvaarding en kantonrechter
2e keer binnen 5 jaarOuders of verzorgers, tenzij leerling of student al meerderjarig isGeldboete van € 1.100, 1 week voorwaardelijke hechtenis en proeftijd van 2 jaar
Meerdere kerenOuders of verzorgers, tenzij leerling of student al meerderjarig isGeldboete van € 1.500, 1 week onvoorwaardelijke hechtenis (en eventueel uitvoering van de eerder opgelegde voorwaardelijke hechtenis)

In de tabel hieronder staan de voorgeschreven straffen als een leerling of student tijdens schooltijd op vakantie gaat. Ouders worden in dit geval altijd vervolgd.

Tabel 2, straffen vanwege schoolverzuim rondom de schoolvakanties

Informatie afkomstig uit Richtlijn voor strafvordering strafrechtelijke aanpak schoolverzuim.
 VerdachteHoogte van straf
1e keerAltijd ouders of verzorgersGeldboete van € 100 per dag per kind
Maximum van € 600 per gezin in de 1e week
Maximum van € 900 per gezin bij 2 weken
Als de geldboete niet wordt betaald, dan worden de bovenstaande bedragen met 20% opgehoogd en via een dagvaarding geeist
Verzuim langer dan 2 weken verloopt altijd via een dagvaarding
2e keer binnen 5 jaarAltijd ouders of verzorgersGeldboete van € 100 per dag per kind, verloopt via dagvaarding
Maximum van € 900 per gezin in de 1e week, verloopt via dagvaarding
Maximum van € 1.200 per gezin bij 2 weken, verloopt via dagvaarding
In ernstige gevallen voorwaardelijke hechtenis met proeftijd van 2 jaar
Meerdere kerenGeldboete van € 200 per dag per kind met een maximum van € 1.200 per gezin in de 1e week, verloopt via dagvaarding
Maximum van € 1.800 per gezin bij 2 weken, verloopt via dagvaarding

In de tabel hieronder staan de voorgeschreven straffen als een leerling of student tijdens teveel les- of praktijktijd mist.

Tabel 3, straffen vanwege afwezigheid bij les- of praktijktijd

Informatie afkomstig uit Richtlijn voor strafvordering strafrechtelijke aanpak schoolverzuim.
 VerdachteHoogte van straf
1e keerAltijd ouders of verzorgers als leerling jonger dan 12 jaar isGeldboete van minimaal € 250, verloopt via dagvaarding
Vanaf 12 jaar leerling of student zelf verantwoordelijkSchoolverzuim tot maximaal 60 uren, doorverwijzing naar Halt
Schoolverzuim vanaf 60 uren, werkstraf of leerstraf tot maximaal 40 uren
Soms kan de Maatregel Toezicht en Begeleiding opgelegd worden voor jongeren, bijvoorbeeld jongeren met voorwaardelijke jeugddetentie. Dit duurt 6 maanden
2e keer binnen 5 jaarAltijd ouders of verzorgers als leerling jonger dan 12 jaar isGeldboete van € 375, 1 week voorwaardelijke hechtenis en proeftijd van 2 jaar, verloopt via dagvaarding
Vanaf 12 jaar leerling of student zelf verantwoordelijkSchoolverzuim tot maximaal 60 uren, nogmaals doorverwijzing naar Halt
Schoolverzuim vanaf 60 uren, eis om werkstraf of leerstraf tot maximaal 80 uren en begeleiding door jeugdreclassering
Soms kan de Maatregel Toezicht en Begeleiding opgelegd worden voor de duur van 2 jaar, bijvoorbeeld jongeren met voorwaardelijke jeugddetentie.
Meerdere kerenAltijd ouders of verzorgers als leerling jonger dan 12 jaar isGeldboete van minimaal € 500 en onvoorwaardelijke hechtenis, verloopt via dagvaarding
Vanaf 12 jaar leerling of student zelf verantwoordelijkSchoolverzuim tot maximaal 60 uren, nogmaals doorverwijzing naar Halt
Schoolverzuim vanaf 60 uren, eis om werkstraf of leerstraf tot maximaal 80 uren en begeleiding door jeugdreclassering
Soms kan de Maatregel Toezicht en Begeleiding opgelegd worden voor de duur van 2 jaar, bijvoorbeeld jongeren met voorwaardelijke jeugddetentie.

De kantonrechter kan jongeren verwijzen naar Halt als er sprake is van beginnend schoolverzuim. Halt gaat met jongere en ouders in gesprek over het schoolverzuim. De jongere gaat vervolgens thuis aan de slag met leeropdrachten. Ook maakt de jongere verplicht een plan om toe te werken naar een modus waarin zoveel mogelijk lessen worden gevolgd.

Na de uitspraak, mogelijkheid tot beroep

Je kan tijdens zitting bij de kanonrechter de situatie uitleggen. Bijvoorbeeld bijzondere omstandigheden waardoor je tijdelijk niet kon voldoen aan de leerplicht of dat er sprake is van een misverstand.

Je kunt altijd in hoger beroep als je je niet kan vinden in de uitspraak van de kantonrechter. De kosten voor deze procedure zijn vaak hoger dan de boete die wordt opgelegd. Met het opleggen van een straf is bedoeld om schoolverzuim in de toekomst tegen te gaan.

Meer informatie

Meer informatie over soorten schoolverzuim is te vinden in: Wat zijn bij schoolverzuim de verschillen tussen absoluut, relatief, luxe- en signaalverzuim?